Banyo su yalıtımı nasıl yapılır: malzeme, ayrıntı ve su testi

Seramik neden suyu tutmaz

Seramik karonun kendisi su geçirmez, ama yüzey yalnız karodan oluşmaz. Çimento esaslı derz suyu emer, kılcal çatlaklar ve silikon birleşimler zamanla açılır. Derzden geçen su seramiğin altındaki yapıştırıcıya ve şapa ulaşır; şap suyu tutar ve yavaşça döşemeye, duvarın içine, oradan alt kata iletir. Bu yüzden ıslak hacimde suyu tutan katman seramik değil, onun altındaki yalıtımdır.

Yalıtımın eksik ya da kopuk olduğu banyo, sorunu çoğu zaman yıllar sonra ve başka bir yerde gösterir:

• alt katın tavanında, banyonun ya da duşun altına denk gelen sarı halka biçiminde leke, kabaran boya;
• banyo duvarının öbür yüzünde, yerden birkaç karış yükseklikte kabarma ve tuzlanma;
• kapı eşiğinde ve süpürgelikte kararma, ahşap kasada şişme;
• duş çevresinde, kuruduktan sonra da koyu kalan derz çizgileri.

Banyonun hangi yeri ne kadar su alır

Bir banyonun her yüzeyi aynı suya maruz kalmaz. Alman ıslak hacim standardı (DIN 18534, "İç mekânlarda su yalıtımı") yüzeyleri su yüküne göre dört sınıfa ayırır; malzeme ve ayrıntı bu sınıfa göre seçilir.

Konutta belirleyici soru, duşun eşikli mi eşiksiz mi olduğudur. Duş teknesi ya da küvetli bir banyoda zemin çoğunlukla W1‑I'dir. Zemin seramiğinin duşun içine kesintisiz devam ettiği eşiksiz duşta (walk-in) su zeminde dolaşır ve banyonun zemini W2‑I'ye çıkar. Bu, kullanılabilecek malzemeyi de değiştirir.

Hangi malzeme kullanılır

Seramik altında kullanılan sıvı yalıtımlar Avrupa standardında (EN 14891, Türkiye'de TS EN 14891) bağlayıcısına göre üç grupta adlandırılır:

• CM, çimento esaslı esnek yalıtım: iki bileşenli, polimer katkılı harç. Seramik yapıştırıcısıyla aynı kimyadan gelir, şapa ve yapıştırıcıya güçlü bağ kurar. Banyonun bütün sınıflarında kullanılır.
• DM, dispersiyon esaslı hazır yalıtım: tek bileşenli, kovadan sürülür, hızlı kurur. DIN 18534'e göre zeminde yalnız W0‑I ve W1‑I'de, duvarda W2‑I'ye kadar kullanılır; eşiksiz duşun zemininde yeri yoktur.
• RM, reaksiyon reçineli yalıtım: epoksi ya da poliüretan esaslı. Kimyasal ve mekanik dayanımı yüksektir; ticari mutfakta, havuz çevresinde ve temizlik kimyasalının yoğun kullanıldığı yerde seçilir.

Ürün etiketindeki ek harfler davranışı anlatır: O1, O2 düşük sıcaklıkta çatlak köprüleme yeteneğini, P klorlu suya dayanımı gösterir. Dış duş, hamam ve havuz kenarında P işaretli ürün aranır.

Sıvı yalıtımın yanında levha membranlar da vardır: polietilen ya da benzeri bir levhanın iki yüzü keçeyle kaplanır ve yapıştırıcıyla şapa yapıştırılır. Kalınlığı fabrikada sabittir, kuruma beklemez, bütün su yükü sınıflarında kullanılabilir. Ek yerleri üreticinin bandıyla örtülür.

Bitüm esaslı malzemeler çatı ve temelde iyi çalışır, ama seramik yapıştırıcısıyla güçlü bağ kurmaz; üreticisi bu kullanım için onaylamadıysa seramik altında kullanılmaz. Şeffaf su yalıtımı mevcut seramiğin üzerine sürülür; derzden giren suyu bir süre yavaşlatır, alttaki yalıtımın yerini tutmaz (aşağıda "Fayans sökmeden yalıtım").

Uygulama sırası

Bir banyonun bütün iş sırası "Banyo tadilatı hangi sırayla yapılır" bölümündedir. Yalıtım o sıranın yedinci adımıdır: tesisat, elektrik ve eğimli şaptan sonra, seramikten önce.

1. 1
   Yüzey. Şap eğimini almış, kurumuş, sağlam ve tozsuz olur. Duş alanında eğim süzgece doğrudur; su yalıtımın üzerinde değil, şapın eğimiyle akar. Yalıtım çukuru doldurmaz.
2. 2
   Astar. Üreticinin astarı sürülür; şapın emiciliğini dengeler, yalıtımın bağını güçlendirir.
3. 3
   Bant ve manşetler. Duvar ile zemin birleşimine ve duşun düşey iç köşelerine esnek yalıtım bandı yerleştirilir; iç ve dış köşelerde hazır köşe parçaları kullanılır. Her boru çıkışına lastik manşet, süzgece kendi manşeti geçirilir. Bant ve manşet, ilk kat yalıtımın içine gömülür.
4. 4
   Birinci kat. Malzeme fırça, rulo ya da mala ile, üreticinin föyündeki kalınlıkta sürülür.
5. 5
   İkinci kat. Birinci kat yeterince kuruyunca, öncekine dik yönde uygulanır. Dik yön, birinci katta kalmış olabilecek ince boşlukları kapatır. Kat sayısı ve toplam kuru kalınlık föyde yazar; sınıf yükseldikçe kalınlık artar.
6. 6
   Duvarda yükseklik. Zemin yalıtımı duvara döndürülür. Duşta yalıtım, en yüksek su çıkışının en az 20 cm üzerine çıkar. Tavana bağlı yağmurlama başlıkta bu, duş duvarının tavana kadar yalıtılması demektir. Küvetin arkasında yalıtım, küvet kenarının altından başlar; küvet ile duvar arasına özel küvet bandı konur.
7. 7
   Kuruma. Seramiğe geçmeden önce üreticinin bekleme süresi tamamlanır.
8. 8
   Su testi. Süzgeç tıkanır, zemin en az 24 saat su altında bırakılır.
9. 9
   Seramik. Yapıştırıcı, yalıtımla aynı sistemden ve onunla uyumlu seçilir.
10. 10
    Delik açılmayan yüzey. Seramikten sonra duş alanında ve zeminde yalıtımı delecek vida ve dübel kullanılmaz. Cam panel, tutunma barı ve raf için delik gerekiyorsa yeri önceden belirlenir; delik yalıtım manşeti ya da üreticinin sızdırmazlık contasıyla kapatılır.

Duvarda yükseklik ölçüsü, DIN 18534'e göre hazırlanmış üretici yönergelerinden gelir. Eşiksiz duşta suyun ulaştığı yükseklik ile yalıtımın bittiği çizgi aşağıdaki kesittedir.

Köşe, boru ve süzgeç: sızıntının başladığı yerler

Düz yüzeyde yalıtım nadiren su kaçırır. Su, yüzeyin kesildiği, başka bir malzemeyle birleştiği ya da bina hareketiyle esnediği yerlerden geçer:

• İç köşe: duvar ve döşeme farklı hareket eder; köşede açılan kılcal çatlak sıvı yalıtımı da yırtar. Esnek bant bu hareketi karşılar.
• Boru çıkışı: boru ile yalıtım arasındaki ince halka, en sık atlanan noktadır. Manşet boruya sıkıca oturur, kanatları yalıtımın içine gömülür.
• Süzgeç: suyun toplandığı ve en uzun durduğu yer. Süzgecin yalıtıma bağlanan flanşı (kenar kanadı) en az 30 mm genişlikte olur; çok yüksek su yükünde (W3‑I) en az 50 mm. Yalıtım flanşın üzerine biner, flanş ile yalıtım arasına süzgeç manşeti girer.
• Ankastre gövde: gömme batarya gövdesinin duvardaki çerçevesi, üreticinin sızdırmazlık kitiyle yalıtıma bağlanır.

Su testi

Yalıtım kuruduktan sonra süzgeç ve giderler tıkanır, zemin eşiği aşmayacak derinlikte suyla doldurulur. Su seviyesi duvara işaretlenir ve su en az 24 saat bekletilir. ABD tesisat yönetmelikleri (Uniform Plumbing Code ve International Residential Code), duş tabanı yalıtımı için en az 24 saatlik su testini kural olarak yazar.

Test sırasında alt katın tavanı, banyo duvarının öbür yüzü ve kapı eşiğinin dışı kontrol edilir. Seviye düşmüyor ve hiçbir yerde ıslaklık görülmüyorsa seramiğe geçilir. Test, kaplama yapıldıktan sonra yapılamaz: o aşamada bulunan bir hata seramiğin sökülmesi demektir.

Banyo alt kata su kaçırıyorsa: kaynağı ayırmak

Alt kata inen suyun kaynağı her zaman yalıtım değildir. Kaynağı ayırmadan sökülen kaplama, çoğu zaman sorunu çözmez. Ayırma, kırmadan başlar:

1. 1
   Su kullanılmadığında da sızıyor mu? Evdeki bütün musluklar kapatılır, su sayacına bakılır. Sayaç dönüyorsa kaçak basınçlı su hattındadır, yani boru, bağlantı ya da ankastre gövdededir; yalıtımla ilgisi yoktur.
2. 2
   Yalnız duş kullanılınca mı? El duşu doğrudan süzgece tutulur, zemin ıslatılmaz. Leke bu durumda da büyüyorsa sorun süzgecin gider bağlantısında ya da manşetindedir.
3. 3
   Zemin ıslanınca mı? Süzgeç sağlamsa zemin ve duvarlar ıslatılarak denenir. Leke ancak o zaman oluşuyorsa su derzden girip yalıtımın eksik ya da kopuk olduğu yerden geçiyordur.
4. 4
   Küvet ya da tekne kenarı Silikon birleşim açıldığında su, tekne ile duvar arasından tekne altına iner. Duşakabinin "alttan su kaçırması" diye anlatılan durumların bir kısmı budur.
5. 5
   Klozet Asma klozette gider contası ya da rezervuar bağlantısı; yere oturan klozette taban contası.

Kırmadan tespit için nem ölçer, termal kamera ve basınçlı hatta akustik dinleme cihazı kullanılır. Kaynak bulunduktan sonra sökülen alan, sorunun bulunduğu bölgeyle sınırlı kalabilir.

Fayans sökmeden yalıtım.

Kaynak derzse, bozulmuş derzin kazınıp epoksi derzle yenilenmesi ve şeffaf yalıtım, suyun girişini bir süre durdurur. Kaynak süzgeç, gider bağlantısı ya da kopuk yalıtımsa yüzeyden yapılan hiçbir uygulama sorunu çözmez; o bölgede kaplama sökülür ve yalıtım yeniden kurulur.

Bodrum'da ve kıyıda

• Kapalı kalan yazlık: kış boyunca kullanılmayan bir evde sızıntı aylarca fark edilmez; alt katta ya da komşu dairede bulunduğunda hasar büyümüştür. Ev kapanırken ana vananın kapatılması, sayaç kontrolünü de kolaylaştırır. Ayrıntı: "Yazlık evi kışa kapatmak".
• Yamaçta katlı ev: Bodrum'un yamaç evlerinde banyonun altında çoğu zaman bir yatak odası ya da bağımsız bir daire bulunur; su yükü sınıfı ve su testi o katı korur.
• Dış duş, havuz kenarı, hamam: klorlu ya da sürekli suya açık yüzeyler W3‑I'dir; P işaretli, bu sınıfa uygun yalıtım ve geniş flanşlı süzgeç seçilir.
• Takvim: yaz aylarındaki inşaat yasağı söküm ve tesisat işini durdurur; yalıtım ve su testi, kuruma süreleriyle birlikte bu takvime yerleştirilir. Ayrıntı: "Bodrum'da inşaat yasağı: iç mekân işi takvime nasıl sığar".